Over

Boris van Meurs (1994) is een filosoof gesitueerd in Nijmegen. Deze blog bevat reflecties over de conceptuele verschuivingen die het nieuwe tijdperk van de mens, het Antropoceen, met zich meebrengt. Iedere eerste zondag van de maand verschijnt er een blogpost.

Advertenties

Naar de dingen zelf! Bordewijk en Morton (II)

Timothy Morton (1968-heden) wordt tegen wil en dank de filosoof-profeet van de mondiale klimaatcrisis genoemd. Hij is te bescheiden om zich filosoof te noemen, te onzeker om een profeet te zijn. De boodschap die Morton uitdraagt is er namelijk één van aarzeling. In de crisis van het complexe aardsysteem zijn we het overzicht kwijt en we gaan dit volgens hem nooit meer terug vinden. Morton is hooguit een profeet die toegeeft de weg verloren te hebben.

Verder lezen

Naar de dingen zelf! Bordewijk en Morton

Bordewijk Boris van Meurs De KLos Filosofie

“… de onttroning van het levende ten koste van wat wij de dode stof noemen, ten koste van het ‘ding’. “

– Ferdinand Bordewijk (Kamp, 2016, 334)

De stad en de dingen

Bordewek heeft mijn geest in zijn ban, zoals iedereen zal kunnen vertellen die mij de laatste tijd gesproken heeft. Ik dwaal rond over de woestenij die zich tussen zijn korte verhalen eindeloos uitstrekt, verlies mijzelf in Bordewijks fantastische observaties zonder duidelijke paden en uitgang. De schrijver is vooral bekend wegens zijn roman Karakter (1938) en novelles als Bint (1934) en Blokken (1931). Met deze bekende werken begon ook mijn interesse voor Bordewijk. Recentelijk kwam ik een opmerkelijke parallel tegen tussen Bordewijk en de hedendaagse filosoof Timothy Morton, die beide over het wezen van de stad schrijven. Beide laten zien dat niet de mens, maar vooral de voorwerpen en dingen de dienst uitmaken op aarde. Juist deze teksten over de stad laten vreemd genoeg zien dat Bordewijk een ecologisch schrijver is. In de komende twee blogpost onderzoek ik de parallel en wil ik laten zien waarom ik denk dat Bordewijk nieuwe aandacht verdient als een ecologisch schrijver.

Verder lezen

Liternatuur: Op Literaire Zoektocht naar de Natuur

De natuur behoeft vragers, dichters, schrijvers. Niet omdat zij onvoldoende gelauwerd is, maar omdat in al dit lauweren te vaak het raadselachtige van haar wezen vergeten raakt. Arjan Peters beklaagt zich op 10 maart in de weekendbijlage van de Volkskrant over de keuze van het thema Natuur voor de Boekenweek: het zou verleiden tot hoogromantisch en generiek schrijven over, voornamelijk, houthakkende mannen. Volgens mij is het juist hoog tijd voor een nieuwe literatuur van de natuur in Nederland, voorbij aan de houthakkers!

Verder lezen

Het Politieke Dier zonder Natuur

De relaties tussen politieke filosofie en natuurbegrip vormen een ingewikkelde kluwen, waaruit het idee verrees van de moderne mens als losgezongen van de natuur. De contouren van deze mens vormen zich echter tegen het licht van de natuur, als de negatie van dit licht, en zonder het natuurconcept is daarom ook de moderne mens ondenkbaar. De moderne mens is namelijk het onnatuurlijke wezen, het gebrekkige wezen, dat haar wetten niet uit de natuur kan nemen, maar verdoemd is tot de autonomie. Dit is haar zegen en haar tragiek, zich te moeten bepalen, een worsteling die zich zou uiten in de cultuurgeschiedenis.

Verder lezen

Tegen het Schone Geweten

Het schone geweten is een gevaar, omdat het zelf besmet is met de kwaal die het slechts bij anderen waarneemt: de overmoed, hubris. Er bestaat een lange traditie van het denken met en tegen het schone geweten, een ader die gedachten voert van Kierkegaard tot Nietzsche, van Schelling tot Sloterdijk – deze grote meesters van de argwaan, die telkens hun vraagtekens hebben gezet bij het moderne enthousiasme over wat de mens vermag. Mijn thesis hier is dat het verstandig is te luisteren naar deze kritische stemmen in de tijd van het Antropoceen, dat een denkbeweging naar bescheidenheid gevergd is, maar dat dit een beweging zal zijn waarbij het schone geweten bevlekt raakt, beter, altijd al bevlekt blijkt. Dit stuk kent drie onderdelen, waarin ik eerst uiteenzet wat het schone geweten behelst, dan in welke zijnsstaat het Antropoceen de mens werpt, om te eindigen met de thesis dat een bescheiden ondeugendheid allicht het leven in de catastrofe dragelijker maakt voor planeet en mens.

Verder lezen

Plessner II: Het Dubbelleven van het Organisme

Vorige maand besprak ik het idee van Helmuth Plessner dat dingen nooit uitputtend gegeven zijn in hoe zij waargenomen kunnen worden. Er ligt ten grondslag aan deze waarnemingen altijd zoiets als een substantie of een idee van eenheid (en dit is zelf niet direct waarneembaar). Deze maand bespreek ik Plessners idee van het organische, dat voortbouwt op dit idee. In mijn vorige post noemde ik dit al kort, maar wat ik verfrissend aan Plessner vind is zijn visie op de wereld, waarin enerzijds empirische wetenschap een belangrijke rol heeft, terwijl ze tegelijkertijd nooit uitputtend de aard der dingen zal kunnen beschrijven. Er blijft een belangrijke rol voor, onder andere, filosofen om de concepten waarmee de wereld geduid wordt te bevragen en verder te ontwikkelen.

Verder lezen

Helmuth Plessner: Dingen Dubbel Zien

 

Plessner: De twee gezichten van het Ding

Helmuth Plessner was een door de fenomenologie beïnvloedde Duitse denker, die gedurende een decennium voor het uitbreken van WOII ook nog in Nederland gedoceerd heeft. Ik kwam zijn werk op het spoor via twee wegen. Enerzijds is hij een denker die behoort tot de canon voor het schoolvak filosofie. Als docent in opleiding verdiepte ik mij daarom wat in zijn gedachten en zag parallelen met mijn eigen project. Ten tweede is zijn werk een voortzetting van wat ik zie als het natuurfilosofisiche denken: een zoektocht naar de rol van filosofie over de natuur tegenover (en met) de natuurwetenschappen. Wat Plessners werk tamelijk uniek maakt is dat hij, in tegenstelling tot sommige andere filosofen uit zijn tijd, niet streeft naar een kritiek op de wetenschap, maar naar een kritiek van de wetenschap.

Verder lezen