Spinoza in de Fitnesszaal

Happy FitnessTranscendentie zit een klein hoekje. Het was op een crosstrainer in de fitnesszaal dat ik uit mijzelf trad en de vraag tot mij kwam: “Wat zijn we hier in vredesnaam aan het doen?” Het hielp niet mee dat net het nummer Born to be Wild begon te spelen door de speakers, wat een nostalgie ontwaakte in mijn crosstrainer-buurman (een oude, tengere en ietwat verwilderde man). Even wisselde hij een betekenisvolle blik met mij, alsof hij mij duidelijk wilde maken dat wij hier inderdaad een moment van wildheid deelden, waarna hij nog fanatieker aan de stokken van het apparaat begon te trekken.

De ironie van dit moment deed mijn adem stokken. Born to be Wild in een fitnesszaal waar iedereen ordelijk zijn cardiokwartiertje afwerkt. Waar mens en fitnessmachine versmelten in gehijg en ritmisch gepomp. Wat is er over gebleven van onze wildness? Wat zijn we hier eigenlijk aan het doen?

De fitnesszaal is misschien wel een scharnierpunt, het oog van de naald waar het streven door probeert te schieten. Laat me deze these verhelderen. Onze tijd wordt gekenmerkt door een eindeloos streven. Waar in religieuze werelden het gestreef nog een overkoepelend doel kende (toegang tot de hemel, eenwording met God, noem maar op), is het economische streven een streven zonder einde. De vraag die opkomt is of het eindeloze streven een zinloos streven is? Net als de filosoof Spinoza zou ik dit willen ontkennen: misschien is het streven (conatus in Spinoza’s jargon) zelfs wel de essentie van al het levende. Dus wat geeft het (eindeloze) streven zijn zin? Spinoza beantwoordt dit met het concept van kracht: zolang het streven ons sterkere wezens maakt, is het een zinvol (zelfs goed) streven.

‘Sterker’ verwijst bij Spinoza niet naar de mogelijkheid om zwaardere gewichten op te tillen, maar naar de mogelijkheid om de wereld beter te kunnen begrijpen. Kennis is macht. Echter, zo erkent Spinoza, kan een lichaam dat meer kan, ook meer begrijpen. Dat wil zeggen, een lui lichaam dat zich alleen in bureaustoel van de universiteit kan nestelen, zal nooit de wereld daarbuiten kunnen begrijpen. Het lichamelijke streven ondersteunt en verwijdt het intellectuele streven.

Terug naar de fitnesszaal. Hier zien we natuurlijk ook de ideologie van het eindeloze streven (een anti-ideologie) aan het werk. Een lichaam kan altijd groter, sterker, machtiger worden. Wanneer breekt de zin van dit streven? Ik denk aan de videoclip van De Staat waar de fitnesszaal als een oude arbeidersfabriek wordt afgeschilderd. In deze clip voltooien de sporters mechanisch hun oefeningen, alsof ze daartoe gedwongen worden. Precies hier is het streven gebroken.

Als ik een ethiek van de fitnesszaal zou moeten ontwerpen zou ik een theorie vormen die dit breekpunt vermijdt. Een ethiek die het streven omarmt zonder dit in zinloosheid om te laten slaan. Wat is het criterium voor zinnigheid, binnen welke grenzen moet het streven zich begeven? Ik doe hier de suggestie dat het streven zin heeft, zolang het ons als mensen dichter bij de wereld om ons heen brengt. Zodra het streven doel in zichzelf is geworden (de narcistische dreiging) vervallen we tot een wanhopige stituatie zoals in Sweatshop.

Misschien kunnen we door zo’n ethiek naar Steppenwolf luisteren, zelfs op de crosstrainer, zonder steken van ironie:

Lookin’ for adventure
And whatever comes our way
Yeah darlin’ go make it happen
Take the world in a love embrace

Advertenties

2 gedachtes over “Spinoza in de Fitnesszaal

  1. […] neutraal begrip blijkt te zijn als dat het zich voor doet. In het moderne denken, bijvoorbeeld bij Spinoza, vinden we een verdediging van tolerantie vaak juist als onderdeel van een geseculariseerde […]

    Like

  2. […] Boeddhisme zoals dat door Kukai is ontwikkeld, kent veel parallellen met het gedachtegoed van Spinoza en Schelling. Net als hen onderzoekt Kukai de samenhang van het beperkte met het onbeperkte, of van […]

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s