Vluchtelingenvragen

Vluchtelingenvragen

Als filosoof tracht ik de kunst van het vragen te verstaan. De vraag, althans alles wat die term waardig is, is de bejegening van iets wat nog onbegrepen en open ons tegemoet treedt, nog voor de horizon van het antwoord zich alweer heeft afgetekend. Filosofie ging nooit over uiteindelijke antwoorden, omdat ieder antwoord telkens opnieuw bevraagd wordt. Socrates’ filosofie manifesteerde zich via dialogen, dus in een tweespraak waarin het antwoord dat de één geeft door de ander omgekeerd kon worden. De waarheid manifesteert zich daar in het proces dat voortkabbelt, omdraait, opnieuw een weg zoekt. Ze ligt dan niet stil in het antwoord, maar onthult zich beetje bij beetje door het stellen van de juiste vragen aan haar.

Eén van de meest prangende problemen van Europa is haar onbeslistheid ten opzichte van het vluchtelingenvraagstuk, die tot nu toe enkel leidt tot een hardere eis voor een (simpele) oplossing door verschillende partijen in de samenleving. Het is geen filosofische aporie, omdat ze niet uit openheid maar uit angst lijkt te zijn ontstaan, of uit de knarsende confrontatie van Europese krachten. Ik heb grote moeite een positie in te nemen in het debat. Ik vraag me af hoe de situatie belicht moet worden, welke zogenaamde feiten in het daglicht moeten treden, welke statistieken we moeten weglachen.

Er wordt veel gesproken over de huidige situatie en er liggen veel antwoorden klaar voor het oprapen. We kunnen een beroep doen op gedeelde menselijkheid en pleiten voor onbeperkt recht op opvang. We kunnen erop wijzen dat bepaalde groepen in de samenleving benadeeld kunnen worden door de toestroom van nieuwelingen en dat we daarom de grenzen dicht moeten trekken. Tal van antwoorden zijn voorhanden, maar wat is dan precies onze vraag?

Tegenover dit scala van antwoorden, die allemaal ontoereikend blijken op hun eigen manier, weet ik geen juiste vraag te stellen. Dit is de Europese onbeslistheid, die daarom niets met de filosofische aporie van doen heeft. Onderwijl zijn er mensen die onze hulp nodig hebben, opvangcentra die het nauwelijks of niet lukt om voldoende hulp te bieden, nieuwe vluchtelingen die de grenzen over komen. Wat moet onze vraag worden en vanwaar moet zij tot ons komen?

De voorbarige, onbevraagde antwoorden leiden al tot conclusies. Vluchtelingen worden in sommige landen al in de naam van een of andere rechtvaardigheid van hun sieraden en geld ontdaan. Ze worden al tot antwoord op een economisch vraagstuk gekneed. Is er dan werkelijk een vraag gesteld? Moeten we niet steeds terugblijven keren tot wat hieraan vooraf ging: wat is dit voor een rechtvaardigheid? Wat is dit voor een antwoord?

Maar ook: kunnen we ons het vragen nog veroorloven? Wat als de praktijk zich met hongerige handen aan de vrager klampt? Dit is de vraag naar de vraag, de aarzeling voordat de contouren van het antwoord zich aftekenen – die echter niet in een passiviteit mag omslaan in het aangezicht van de nood. Het vragen moet dan spreken worden, maar een spreken met en niet enkel spreken over. Als de waarheid een dialoog is, dan zullen we ook moeten blijven luisteren.

Binnen de leegheid van onze onbeslistheid vormen zich nu antwoorden zonder vragen. Opdat de waarheid niet het onderspit delft, dienen we het gesprek te dienen – open te blijven, telkens weer te vragen naar onze antwoorden. Wie werkelijk denkt, ziet dat de waarheid geen Endlösung is, bovendien dat er geen waarheid buiten de aanspraak van het andere is. De waarheid is dan een dialoog, meer een gesprek dan een propositie.

Dit is geen makkelijke weg en ik heb haar nog lang niet gevonden. Het kwetsbare moment van de vraag is misschien al geknakt onder de angst en de wanhoop. Desondanks moeten we blijven vragen, open blijven houden wat zich sluit in het laatste woord. Misschien overlappen dan ook de praktische nood en de vraag; niet langer enkel vragen naar wat te vinden van deze situatie, maar vooral ook de waarheid in het gesprek met het onverwachte te vinden – hoe te spreken binnen deze situatie. ‘Wat zal onze vraag zijn?’ – telkens opnieuw.

Advertenties

Een gedachte over “Vluchtelingenvragen

  1. […] betrekkingen – en dit alles onder de gitzwarte horizon van een dreigend klimaatprobleem. Eerder betoogde ik al dat we opnieuw moeten leren vragen in plaats van de simpele voorhanden antwoorden te […]

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s