Spoorzoeken in het Antropoceen

Spoorzoeken

Een bekende notie uit een paper van Dipesh Chakrabarty (2015)  is dat in het Antropoceen de geschiedenis van de aarde en die van de mens samengekomen zijn. De mens is een natuurkracht geworden, in staat om de aarde te dereguleren. Hiermee is de aarde echter ook een speler geworden in de menselijke geschiedenis, welke ingebed blijkt in een ecologisch geheel. CO2-metingen in de atmosfeer vertellen ons niet alleen wat er in ‘de natuur’ aan de hand is, maar vormen ook een spoor van een turbulente menselijke geschiedenis. Zonder de industriële revolutie had de aarde er volkomen anders uitgezien; deze koolstofdioxidedeeltjes dragen dit verhaal in zich. Op welke manier komen deze twee geschiedenissen, van mens en aarde, precies samen?

Continue reading “Spoorzoeken in het Antropoceen”

Advertenties

Wat is het Antropoceen?

Golden Spikes, aardsysteemwetenschappers en kerntesten

Het is 2019. Waar zijn we? We bevinden ons op aarde. Deze trouwe planeet, het kader van alle menselijke verhalen. Ieder jaar weer wentelt deze planeet om de zon met een hondstrouwe regelmaat in haar vaste baan. Op deze draaiende bol lezen wij over klimaatakkoorden, klimaatpaniek, klimaatverandering. De aarde maakt trouw haar jaarlijkse ronde om de zon, maar op haar oppervlak heerst steeds minder voorspelbaarheid, regelmaat, hoop – wij zijn de aarde ontrouw geweest.

Een oriëntatie op de aarde kan niet langer verlopen via een blik op de kaart of Google Maps. De aardsysteemwetenschappen tonen ons dat de aarde een dynamisch geheel is, dat in staat is tot plotselinge en grote verandering. [1] De meest recente van deze omslagen voor de aarde heet het Antropoceen, de geologische epoche die volgt op het Holoceen. Dit is de epoche waarin de activiteit van mensen van bepalende invloed is op de werking van het aardsysteem. De kaarten van de aarde, die wij voorheen gebruikten om onze weg te vinden, tonen niet de eruptie van energie, van ontregeling en chaos waarin de aarde treedt, die horen bij het wezen van deze planeet.

In wat volgt hoop ik de lezer in zeer grote lijnen bekend te maken met het Antropoceen. Hoe kunnen we weten of zo’n nieuwe geologische epoche is aangebroken? Wat bestuderen de geologen van de International Commission on Stratigraphy? En waarom vormt het Antropoceen zo’n grote uitdaging voor hen?  Welke data kunnen geschikt zijn als beginpunt van het Antropoceen?

Continue reading “Wat is het Antropoceen?”

Naar de dingen zelf! Bordewijk en Morton (II)

Timothy Morton (1968-heden) wordt tegen wil en dank de filosoof-profeet van de mondiale klimaatcrisis genoemd. Hij is te bescheiden om zich filosoof te noemen, te onzeker om een profeet te zijn. De boodschap die Morton uitdraagt is er namelijk één van aarzeling. In de crisis van het complexe aardsysteem zijn we het overzicht kwijt en we gaan dit volgens hem nooit meer terug vinden. Morton is hooguit een profeet die toegeeft de weg verloren te hebben.

Continue reading “Naar de dingen zelf! Bordewijk en Morton (II)”

Liternatuur: Op Literaire Zoektocht naar de Natuur

De natuur behoeft vragers, dichters, schrijvers. Niet omdat zij onvoldoende gelauwerd is, maar omdat in al dit lauweren te vaak het raadselachtige van haar wezen vergeten raakt. Arjan Peters beklaagt zich op 10 maart in de weekendbijlage van de Volkskrant over de keuze van het thema Natuur voor de Boekenweek: het zou verleiden tot hoogromantisch en generiek schrijven over, voornamelijk, houthakkende mannen. Volgens mij is het juist hoog tijd voor een nieuwe literatuur van de natuur in Nederland, voorbij aan de houthakkers!

Continue reading “Liternatuur: Op Literaire Zoektocht naar de Natuur”

Tegen het Schone Geweten

Het schone geweten is een gevaar, omdat het zelf besmet is met de kwaal die het slechts bij anderen waarneemt: de overmoed, hubris. Er bestaat een lange traditie van het denken met en tegen het schone geweten, een ader die gedachten voert van Kierkegaard tot Nietzsche, van Schelling tot Sloterdijk – deze grote meesters van de argwaan, die telkens hun vraagtekens hebben gezet bij het moderne enthousiasme over wat de mens vermag. Mijn thesis hier is dat het verstandig is te luisteren naar deze kritische stemmen in de tijd van het Antropoceen, dat een denkbeweging naar bescheidenheid gevergd is, maar dat dit een beweging zal zijn waarbij het schone geweten bevlekt raakt, beter, altijd al bevlekt blijkt. Dit stuk kent drie onderdelen, waarin ik eerst uiteenzet wat het schone geweten behelst, dan in welke zijnsstaat het Antropoceen de mens werpt, om te eindigen met de thesis dat een bescheiden ondeugendheid allicht het leven in de catastrofe dragelijker maakt voor planeet en mens.

Continue reading “Tegen het Schone Geweten”

Blijf de aarde trouw! Gelatenheid als Activiteit – Heidegger en Nietzsche

Vorige week schreef ik over een mogelijke reactie op het Antropoceen: de gelatenheid. Dit volgde uit het denken van Peter Sloterdijk, volgens wie de hedendaagse Europese attitude tegenover de wereld gebaseerd is paniek en een zucht naar controle. De ironie was dat juist in het grijpen van de controle, deze telkens opnieuw verloren raakte. Techniek brengt een ambigue soort balans teweeg. We bereikten een stabiliteit in de relaties tussen grootmachten door de mogelijkheid van wereldvernietiging van de atoombom. We werken sneller dan ooit, maar houden minder tijd over. We zijn sterk verbonden via internet, maar bewegen daardoor gemakkelijk uit elkaar.

Continue reading “Blijf de aarde trouw! Gelatenheid als Activiteit – Heidegger en Nietzsche”

Welkom in het Antropoceen!

Welkom in het Antropoceen! Zonder het te weten – of heb je de geruchten gehoord? – heb je een geheel nieuwe geologische epoche betreden. Nog sterker: misschien ben jij zelf zelfs al geboren in deze epoche en misschien waren zelfs jouw ouders al een product van deze nieuwe tijd van exponentiële groei en verwoesting. Dit artikel voert je in tot de vragen rondom het Antropoceen, dit concept dat zoemt door de academie in vele vormen, zonder reeds zijn uiteindelijke manifestitatie gevonden te hebben.

Continue reading “Welkom in het Antropoceen!”