Naar de dingen zelf! Bordewijk en Morton (II)

Timothy Morton (1968-heden) wordt tegen wil en dank de filosoof-profeet van de mondiale klimaatcrisis genoemd. Hij is te bescheiden om zich filosoof te noemen, te onzeker om een profeet te zijn. De boodschap die Morton uitdraagt is er namelijk één van aarzeling. In de crisis van het complexe aardsysteem zijn we het overzicht kwijt en we gaan dit volgens hem nooit meer terug vinden. Morton is hooguit een profeet die toegeeft de weg verloren te hebben.

Verder lezen

Advertenties

Liternatuur: Op Literaire Zoektocht naar de Natuur

De natuur behoeft vragers, dichters, schrijvers. Niet omdat zij onvoldoende gelauwerd is, maar omdat in al dit lauweren te vaak het raadselachtige van haar wezen vergeten raakt. Arjan Peters beklaagt zich op 10 maart in de weekendbijlage van de Volkskrant over de keuze van het thema Natuur voor de Boekenweek: het zou verleiden tot hoogromantisch en generiek schrijven over, voornamelijk, houthakkende mannen. Volgens mij is het juist hoog tijd voor een nieuwe literatuur van de natuur in Nederland, voorbij aan de houthakkers!

Verder lezen

Tegen het Schone Geweten

Het schone geweten is een gevaar, omdat het zelf besmet is met de kwaal die het slechts bij anderen waarneemt: de overmoed, hubris. Er bestaat een lange traditie van het denken met en tegen het schone geweten, een ader die gedachten voert van Kierkegaard tot Nietzsche, van Schelling tot Sloterdijk – deze grote meesters van de argwaan, die telkens hun vraagtekens hebben gezet bij het moderne enthousiasme over wat de mens vermag. Mijn thesis hier is dat het verstandig is te luisteren naar deze kritische stemmen in de tijd van het Antropoceen, dat een denkbeweging naar bescheidenheid gevergd is, maar dat dit een beweging zal zijn waarbij het schone geweten bevlekt raakt, beter, altijd al bevlekt blijkt. Dit stuk kent drie onderdelen, waarin ik eerst uiteenzet wat het schone geweten behelst, dan in welke zijnsstaat het Antropoceen de mens werpt, om te eindigen met de thesis dat een bescheiden ondeugendheid allicht het leven in de catastrofe dragelijker maakt voor planeet en mens.

Verder lezen

Blijf de aarde trouw! Gelatenheid als Activiteit – Heidegger en Nietzsche

Vorige week schreef ik over een mogelijke reactie op het Antropoceen: de gelatenheid. Dit volgde uit het denken van Peter Sloterdijk, volgens wie de hedendaagse Europese attitude tegenover de wereld gebaseerd is paniek en een zucht naar controle. De ironie was dat juist in het grijpen van de controle, deze telkens opnieuw verloren raakte. Techniek brengt een ambigue soort balans teweeg. We bereikten een stabiliteit in de relaties tussen grootmachten door de mogelijkheid van wereldvernietiging van de atoombom. We werken sneller dan ooit, maar houden minder tijd over. We zijn sterk verbonden via internet, maar bewegen daardoor gemakkelijk uit elkaar.

Verder lezen

Welkom in het Antropoceen!

Welkom in het Antropoceen! Zonder het te weten – of heb je de geruchten gehoord? – heb je een geheel nieuwe geologische epoche betreden. Nog sterker: misschien ben jij zelf zelfs al geboren in deze epoche en misschien waren zelfs jouw ouders al een product van deze nieuwe tijd van exponentiële groei en verwoesting. Dit artikel voert je in tot de vragen rondom het Antropoceen, dit concept dat zoemt door de academie in vele vormen, zonder reeds zijn uiteindelijke manifestitatie gevonden te hebben.

Verder lezen